Blaenafon i Gasnewydd

Dim ond llwybr 20 milltir o hyd yw o Flaenafon i Gasnewydd, ond mae yna lawer i'w weld a'i archwilio. Gallech ddewis un lle i ymweld ag ef ym mhob cymuned a'i wneud mewn diwrnod, neu gael archwilio pob arhosfan mewn gwirionedd a threulio 3 diwrnod. Gallech aros mewn gwesty yng Nghasnewydd neu Gwmbrân.

Ar ymyl maes glo de Cymru, roedd y dyffryn sy'n rhedeg o Flaenafon i Gasnewydd, gan ddilyn Afon Llwyd, yn un o'r rhannau cynharaf o Gymru i ddod yn ddiwydiannol. Roedd yna waith toddi haearn siarcol cynnar a chynhyrchu nwyddau Japan Pont-y-pŵl, cyn i'r ardal ddod yn un o fannau poblogaidd y Siartwyr, gan ymgyrchu dros y bleidlais ac yn y pen draw gorymdeithio i Gasnewydd ym 1839.

Bydd tywysydd yn helpu i ddod â straeon yr ardal yn fyw – edrychwch ar Dywyswyr Teithiau Swyddogol Cymru sydd i gyd wedi’u hyfforddi ac sydd â chyfoeth o brofiad i’w ddefnyddio.

O Flaenafon i Gasnewydd

Diwrnod 1: Tirwedd Ddiwydiannol Treftadaeth y Byd Blaenafon

Mae Tirwedd Ddiwydiannol Treftadaeth y Byd Blaenafon yn dangos y grymoedd deinamig a ysgogodd y Chwyldro Diwydiannol. Gallwch dreulio sawl diwrnod yn archwilio'r llwybrau cerdded, y dref a'r atyniadau, felly dyma awgrymiadau ar gyfer 1 diwrnod.

Arosfan 1 - Canolfan Treftadaeth y Byd a fydd yn rhoi trosolwg i chi o orffennol Blaenafon.

Arosfan 2 - Gwaith Haearn Blaenafon oedd dechrau'r stori ddiwydiannol a nawr sioeau golau i ddod â stori cynhyrchu haearn yn fyw a gallwch archwilio'r bythynnod lle'r oedd y gweithwyr yn byw.

Arosfan 3 - Big Pit Amgueddfa Lofaol Genedlaethol dyma lle rydych chi wir yn deall sut beth oedd bod yn löwr wrth i chi deithio 100m o dan y ddaear a darganfod hanes mwyngloddio.

Wrth i chi deithio rhwng safleoedd efallai y byddwch chi'n gweld Rheilffordd Dreftadaeth Blaenafon yn stemio ar draws y dyffryn. Fe welwch olion y gorffennol diwydiannol o'ch cwmpas, gyda thramffyrdd blaenorol, chwareli a'r tomenni glo. Gallwch gerdded ar draws y Dirwedd Ddiwydiannol neu archwilio'r dref a galw heibio i un o'r siopau neu'r bwytai.

Diwrnod 2: Pont-y-pŵl

Roedd Pont-y-pŵl yn un o'r trefi diwydiannol cynharaf gyda ffwrneisi chwyth cynnar yn dyddio'n ôl i 1536. Mae cipolwg o amgylch y dref, gyda'i banciau trawiadol a'i marchnad dan do sy'n dyddio'n ôl i 1893-4, yn dangos sut roedd hon yn ganolfan fasnachol i'r dyffryn.

Y Teulu Hanbury oedd y prif ddiwydianwyr a gadawsant y parc rhyfeddol gyda'i Ogof Cregyn a Thŵr Folly i'r gymuned ei fwynhau. Rhoddodd yr ardal ei henw i Werthfaen Japan Pont-y-pŵl - haearn farnais addurniadol, wedi'i ysbrydoli gan Lacquerware Japaneaidd.

Arosfan 1 - Amgueddfa Torfaen - darganfyddwch stori Pont-y-pŵl a gweld y casgliad gorau o Werthfaen Japan Pont-y-pŵl yng Nghymru.

Arosfan 2 – Ewch am dro o amgylch Parc Pont-y-pŵl gan gynnwys y Groto Cregyn a Thŵr y Ffolineb .

Arosfan 3 - Basn Pont-y-moel yng Nghamlas Sir Fynwy ac Aberhonddu - man cychwyn gwych ar gyfer taith gerdded.

Diwrnod 3: Casnewydd

Mae Casnewydd wedi bod yn fan pwysig erioed i groesi Afon Wysg; sefydlodd y Rhufeiniaid Gaer Llengfilwyr Isca, ac adeiladodd y Normaniaid y castell cyntaf ar hyd yr afon ym 1088. Digwyddodd masnachu ar hyd glannau'r afon fel y tystia darganfyddiad y Llong Ganoloesol ar lannau'r afon yn 2002. Daeth yr haearn a'r glo i lawr y dyffryn i'w cludo o gwmpas y byd.

Arosfan 1 - Tŷ a Pharc Tredegar - cartref teulu Morgan, un o'r teuluoedd tirfeddiannus a ysgogodd y chwyldro diwydiannol.

Arosfan 2 - Pont Gludo Casnewydd - un o ddim ond 6 phont o'r fath sy'n weddill ar draws y byd - mae canolfan ymwelwyr newydd yn cael ei datblygu ar hyn o bryd.

Arosfan 3 - Llong Ganoloesol Casnewydd - gweler yr olion sydd wedi'u cadw a ddarganfuwyd yng nglannau Afon Wysg a darganfyddwch yr hyn a ddysgwyd.

Gallwch grwydro canol dinas Casnewydd drwy ddilyn Llwybr y Siartwyr – stopiwch ym Marchnad Casnewydd am goffi neu ginio. Gallwch hefyd ymweld â’r Pedwar ar Ddeg o Lociau – rhyfeddod peirianneg y Chwyldro Diwydiannol, yn codi 160 troedfedd mewn dim ond hanner milltir, a Gwlyptiroedd Casnewydd.

Ni chanfuwyd unrhyw eitemau.

Gwaith Haearn Blaenafon oedd dechrau'r stori ddiwydiannol a nawr sioeau golau i ddod â stori cynhyrchu haearn yn fyw a gallwch archwilio'r bythynnod lle'r oedd y gweithwyr yn byw.

B i N Diwrnod 1 Arosfan 2

Amgueddfa Glo Genedlaethol Big Pit dyma lle rydych chi wir yn deall sut beth oedd bod yn löwr wrth i chi deithio 100m o dan y ddaear a darganfod hanes mwyngloddio

B i N Diwrnod 1 Arosfan 3

Llong Ganoloesol Casnewydd - gweler yr olion sydd wedi'u cadw a ddarganfuwyd ar lannau Afon Wysg a darganfyddwch yr hyn a ddysgwyd.

Diwrnod 3 B i N Stop 3

Ni chanfuwyd unrhyw eitemau.

Canolfan Treftadaeth y Byd a fydd yn rhoi trosolwg i chi o orffennol Blaenafon.

Diwrnod 1 o B i N Arosfan 1

Amgueddfa Torfaen - darganfyddwch stori Pont-y-pŵl a gweld y casgliad gorau o nwyddau Japan Pont-y-pŵl yng Nghymru.

B i N Diwrnod 2 Arosfan 1

Tŷ a Pharc Tredegar - cartref teulu Morgan, un o'r teuluoedd tirfeddiannus a ysgogodd y chwyldro diwydiannol.

Diwrnod 3 B i N Stop 1

Ewch am dro o amgylch Parc Pont-y-pŵl gan gynnwys y Groto Cregyn a Thŵr y Ffolineb.

Diwrnod 2 o B i N Arosfan 2

Pont Gludo Casnewydd - un o ddim ond 6 phont o'r fath sy'n weddill ar draws y byd - mae canolfan ymwelwyr newydd yn cael ei datblygu ar hyn o bryd.

Diwrnod 3 B i N Stop 2

Basn Pont-y-moel ar Gamlas Sir Fynwy ac Aberhonddu - man cychwyn gwych ar gyfer taith gerdded.

B i N Diwrnod 2 Arosfan 3