Tredegar - Cartref y GIG
Cartref y GIG
Mae'n honiad mawr, ond mae gwreiddiau ein Gwasanaeth Iechyd Gwladol annwyl yma yn Nhredegar.
Aneurin Bevan AS a gyflwynodd y Gwasanaeth Iechyd Gwladol ym 1948 yn ei rôl fel Gweinidog Iechyd a Thai.
Fe'i ganed yn Nhredegar i löwr a gwniadwraig. Roedd ei atal dweud yn rhwystr i'w addysg, a gadawodd yr ysgol yn 13 oed i weithio ochr yn ochr â'i dad yn y pwll glo. Er nad oedd yn caru'r ysgol, roedd wrth ei fodd yn darllen.
Dysgodd ei rôl fel swyddog undeb llafur gyda Ffederasiwn Glowyr De Cymru iddo sut i ddadlau ac ennill y ddadl. Cafodd hyn ei wella gan ysgoloriaeth i'r Coleg Llafur Canolog yn Llundain, a noddwyd gan y Ffederasiwn. Yno, treuliodd ddwy flynedd yn astudio economeg, gwleidyddiaeth a hanes.
Gan fyw yn Nhredegar gwelodd sut roedd Cymdeithas Cymorth Meddygol Gweithwyr Tredegar yn sicrhau cymorth meddygol i'r aelodau a'u teuluoedd, am ddim yn y fan a'r lle. Pan gafodd y cyfle i greu gwasanaeth iechyd ar gyfer y DU, trodd yn ôl at ei wreiddiau am ysbrydoliaeth.
Tredegar - Cartref y GIG
Arosfan 1 - Mae Cerrig Coffa Aneurin Bevan yn nodi'r fan lle anerchodd Aneurin Bevan, AS Llafur a phensaer y Gwasanaeth Iechyd Gwladol, ei etholwyr a'r byd.
Arosfan 2 - Sefydlwyd Gwaith Haearn Sirhowy gyntaf ym 1778. Rhwng 1794 a 1818, roeddent yn cael eu rhedeg gan William Borrow, y Parch. Matthew Monkhouse a Richard Fothergill. Mae ymweliad yma yn rhoi cipolwg ar hanes diwydiannol y Cymoedd.
Arosfan 3 - Mae Tŷ a Pharc Bedwellty wedi'u cysylltu'n agos â hanes cymdeithasol cynnar Cymru Ddiwydiannol. Parhaodd ei berthnasedd pan roddwyd y tŷ a'r parc i bobl Tredegar ac o ganlyniad daethant yn ganolfan i'r mudiad Llafur yng Nghymru. Gallwch ymweld â Siambr y Cyngor lle dechreuodd Aneurin Bevan ei yrfa bleidleisio.
Arosfan 4 - Mae'r Ganolfan Dreftadaeth Cymdeithas Cymorth Meddygol Tredegar hon yn adrodd hanes sut y defnyddiodd AS Aneurin Bevan y gymdeithas fel y glasbrint ar gyfer cyflwyno gofal iechyd am ddim i bawb pan wnaeth 'Tredegareiddio' y DU. Yr adeilad oedd pencadlys Cymdeithas Cymorth Meddygol Tredegar.
Arosfan 5 - Mae gan Amgueddfa Dreftadaeth Leol Tredegar gasgliad amrywiol o arteffactau sy'n adlewyrchu diwydiant a bywyd y dref bwysig hon o wneud haearn.
Gall tywysydd teithiau ddod â'r rhain a llawer o safleoedd eraill yn Nhredegar a'r cyffiniau yn fyw. Dyma 2 daith gerdded a fydd yn eich helpu i archwilio'r ardal.
- Mae Llwybr Treftadaeth Aneurin Bevan yn llwybr cerdded a char yn Nhredegar, man geni Aneurin Bevan 1897-1960, Aelod Seneddol Llafur Glyn Ebwy 1929-1960.
- Yn ôl traed Nye - roedd Aneurin Bevan wrth ei fodd yn cerdded ar draws y rhosydd uwchben Trefil, cymuned chwarelu calchfaen ar ymyl gogleddol ei etholaeth a'r pentref uchaf yng Nghymru. Gallwch ddilyn ôl traed y dyn gweledigaethol ac egwyddorol hwn, trwy dirwedd sy'n llawn myth a chwedl, ar y daith gerdded hon i'w hoff olygfa.
Gallech hefyd fynd ar daith i Fynwent Colera Cefn Golau, sy'n ein hatgoffa o ba mor bwysig yw iechyd. Wedi'i lleoli ar ochr llwm y mynydd i'r gorllewin o Dredegar, dyma un o'r safleoedd mwyaf atgofus yng nghymoedd de Cymru. Yma mae gweddillion marwol o leiaf ddau gant o bobl, dioddefwyr "Brenin y Terfysgaeth" - colera.
Tredegar - Cartref y GIG
Mae Tŷ a Pharc Bedwellty wedi'u cysylltu'n agos â hanes cymdeithasol cynnar Cymru Ddiwydiannol. Parhaodd ei berthnasedd pan roddwyd y tŷ a'r parc i bobl Tredegar ac o ganlyniad daethant yn ganolfan i'r mudiad Llafur yng Nghymru. Gallwch ymweld â Siambr y Cyngor lle dechreuodd Aneurin Bevan ei yrfa wleidyddol.
Mae Cerrig Coffa Aneurin Bevan yn nodi'r fan lle anerchodd Aneurin Bevan, AS Llafur a phensaer y Gwasanaeth Iechyd Gwladol, ei etholwyr a'r byd.
Sefydlwyd Gwaith Haearn Sirhowy gyntaf ym 1778. Rhwng 1794 a 1818, roeddent yn cael eu rhedeg gan William Borrow, y Parch. Matthew Monkhouse a Richard Fothergill. Mae ymweliad yma yn rhoi cipolwg ar hanes diwydiannol y Cymoedd.
Mae Canolfan Dreftadaeth Cymdeithas Cymorth Meddygol Tredegar yn adrodd hanes sut y defnyddiodd AS Aneurin Bevan y gymdeithas fel y glasbrint ar gyfer cyflwyno gofal iechyd am ddim i bawb pan wnaeth 'Tredegareiddio' y DU. Yr adeilad oedd pencadlys Cymdeithas Cymorth Meddygol Tredegar.
Mae gan Amgueddfa Treftadaeth Leol Tredegar gasgliad amrywiol o arteffactau sy'n adlewyrchu diwydiant a bywyd y dref gwneud haearn bwysig hon.
Mwy o Deithlenni
Stori ddiwydiannol De Cymru
Darganfyddwch stori'r greadigaeth yn Ne Cymru
.jpg)
Merthyr Tudful - blasu!
Mwynhewch daith stêm hamddenol ar hyd golygfeydd prydferth, ymweliad â chastell godidog o'r 19eg ganrif neu fwynhau'r awyr agored yn unig.
.jpg)
Un diwrnod yn unig yng Nghaerdydd
Profiwch rai o’r pethau gorau sydd gan Gaerdydd i’w cynnig - amgueddfeydd, castell a lleoliadau perfformio eiconig.